Kiedy nastolatek mówi: „piję dla towarzystwa”, z perspektywy psychologicznej powinna zapalić się nam czerwona lampka.
Zastanawiasz się, dlaczego młodzież pije alkohol, mimo ogólnodostępnej wiedzy o jego szkodliwości? Odpowiedzią rzadko jest sam smak trunku, częściej to samotność, presja rówieśnicza i brak umiejętności radzenia sobie z emocjami. W tym artykule rozkładamy na czynniki pierwsze przyczyny sięgania po używki przez nastolatków, opierając się na bezwzględnych danych WHO oraz raportach ESPAD.
Polska młodzież często używa argumentu: „Piję dla towarzystwa”.
Z perspektywy psychologii pojawia się jednak pytanie: „Piję dla towarzystwa – to znaczy, że nie potrafię inaczej? Czy mam problem z przebywaniem z ludźmi? Czy wtedy jest mi lepiej? Po co pić, skoro wiem, że alkohol jest szkodliwy? Czy w ogóle mam tę świadomość?”
Ze strony Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) możemy wyczytać:
„Nawet jednorazowe spożycie alkoholu może prowadzić do ciężkich
szkód zdrowotnych związanych m.in. ze zwiększoną wypadkowością lub
podejmowaniem ryzykownych zachowań (prowadzenie pojazdów, praca
z maszynami lub na wysokości, stanie się ofiarą lub sprawcą
wykorzystania seksualnego z możliwością zakażenia), konfliktami z
prawem i dobrymi obyczajami”.
Z kolei WHO podkreśla, że nie ma bezpiecznej dawki alkoholu.
Co to oznacza w praktyce?
Nie jest ważne, czy wypijesz kieliszek wódki, czy kieliszek wina. Zarówno tzw. mocny alkohol, jak i alkohol kolorowy, może przynieść negatywne skutki i prowadzić do uszkodzenia DNA, czyli rozwoju nowotworów. Jeszcze raz to podkreślę: KAŻDA dawka może prowadzić do powstawania komórek nowotworowych. Warto zmierzyć się z rzeczywistością.
Czy zadajemy sobie pytanie w trakcie pysznego grilla w majówkę:
„A może dziś nie wypiję piwa, bo zachoruję na raka?”
Podejrzewam, że mniejszość przyzna się do takiej refleksji. Można by powiedzieć: znów mówimy o czymś rakotwórczym – rzeczywiście mamy w Internecie zalew takich informacji. Pytanie brzmi: czy my, jako ludzie, przeżyjemy bez alkoholu? Myślę, że odpowiedź jest oczywista.
Raporty i badania
Zdanie, które powinno niszczyć dotychczasowe pojmowanie picia alkoholu, wcale tego nie robi, mimo że badania są bezwzględne.
Raport WHO opublikowany w 2024 roku (na podstawie danych z 2019 roku), podsumowujący globalny wpływ alkoholu na zdrowie publiczne, wskazuje, że substancja ta odpowiadała za 2,6 mln zgonów rocznie, a także za choroby wątroby, serca, nowotwory i zaburzenia psychiczne.
Drugim często cytowanym źródłem jest publikacja w The Lancet Public Health, gdzie podkreślono, że nie istnieje bezpieczna ilość alkoholu dla zdrowia.
Wyniki badania ESPAD (Europejski Program Badań Ankietowych w Szkołach nt. Używania Alkoholu i Narkotyków) z 2019 r. wskazują, że w ostatnich latach zmalała liczba młodzieży upijającej się. Wskaźniki rozpowszechnienia picia alkoholu „kiedykolwiek w życiu” wciąż pozostają jednak na wysokim poziomie: 80% uczniów w wieku 15–16 lat i 92% uczniów w wieku 17–18 lat chociaż raz w życiu spróbowało napojów alkoholowych (najczęściej piwa).
Za wskaźnik względnie częstego używania przyjmuje się picie w ciągu ostatnich 30 dni przed badaniem: w tym czasie piło 46,7% młodszych uczniów i 76,1% starszych. W badaniu nie odnotowano istotnych różnic statystycznych pomiędzy chłopcami a dziewczętami.
Rozwój społeczny, samotność a alkohol
Czy alkohol pomaga w wchodzeniu w nowe grupy rówieśnicze? Odpowiedź brzmi: tak. Czy to oznacza, że jest to „złoty środek”? Oczywiście NIE.
Alkohol u dzieci i młodzieży spowalnia rozwój psychiczny, osłabia kontakty społeczne oraz kompetencje szkolne i zawodowe. Może również kierować młodego człowieka ku akceptacji w grupach, które nie są dla niego korzystne. Pozornie alkohol pozwala wychodzić poza strefę komfortu, ale w praktyce jeszcze bardziej pogłębia problem.
Badanie MindGenic AI pokazuje, że 60% osób w wieku 12–24 lata odczuwa samotność, a prawie 40% rzadko ma poczucie więzi z innymi. Samotność zwiększa podatność na picie w celu akceptacji społecznej, a samo picie nie rozwiązuje problemu – wręcz przeciwnie, często go pogłębia. Jak wskazuje WHO, młodzi ludzie sięgają po alkohol, by zaspokajać potrzeby społeczne, ale ponoszą przy tym wysoki koszt zdrowotny.
Profilaktyka: co możemy zrobić?
Nie zapewnimy 100% bezpieczeństwa naszym dzieciom, ale możemy zredukować ryzyko:
- Rozmowa wprost: Porozmawiaj z nastolatkiem o alkoholu, zapytaj, jak rozumie tę substancję i jakie widzi konsekwencje (prawne oraz bezpośrednie, tu i teraz).
- Jasne reguły: Ustal przejrzyste zasady i konsekwencje, okazując przy tym wsparcie, aby młoda osoba nie czuła się odrzucona.
- Alternatywy: Zapewnij atrakcyjne zajęcia na wakacje: sport, wyjazdy, pracę wakacyjną lub spotkania z rówieśnikami bez alkoholu.
Komunikacja powinna być spokojna, zrozumiała i pozbawiona moralizowania. Prowadź rozmowę, gdy dziecko jest trzeźwe, skupiając się na faktach, a nie na oskarżeniach. Uważnie słuchaj – to pomaga zrozumieć przyczyny, takie jak presja rówieśnicza czy chęć dopasowania się do grupy.
Ćwiczenia do wykorzystania w klasie
Weryfikacja mitów o alkoholu:
- Podział na zespoły, weryfikacja zdań typu „fakt/mit”.
Burza mózgów:
- Dlaczego ludzie sięgają po alkohol?
- Wypisanie przyczyn (ciekawość, presja, nuda) i poszukiwanie alternatyw.
Alkohol jako „społeczny klej”
- Koniec mitu o bezpiecznej dawce: Zgodnie z WHO każda ilość alkoholu jest szkodliwa i zwiększa ryzyko chorób nowotworowych oraz zaburzeń psychicznych.
- Pułapka „towarzystwa”: Picie młodzieży często wynika z osamotnienia i potrzeby akceptacji. Alkohol osłabia kompetencje społeczne i spowalnia rozwój psychiczny.
- Wzorce płynące z domu: Młodzież powiela schematy dorosłych, dla których grill czy wolny czas są niemal nierozerwalnie związane z alkoholem.
- Edukacja zamiast zakazów: Skuteczna profilaktyka opiera się na budowaniu relacji, szczerej rozmowie o faktach oraz oferowaniu realnych alternatyw.
Alkohol jest narzędziem, które pozornie ułatwia kontakty, ale w rzeczywistości pogłębia izolację i rodzi poważne zagrożenia zdrowotne. Kluczem do zmiany jest świadoma komunikacja dorosłych z młodzieżą oraz odważne kwestionowanie społecznego przekonania, że bez alkoholu zabawa nie jest możliwa.
Bibliografia:
- Europejski Program Badań Ankietowych w Szkołach nt. Używania Alkoholu i Narkotyków (ESPAD). (2019). Badanie ankietowe dotyczące rozpowszechnienia picia alkoholu i upijania się wśród uczniów w wieku 15-16 oraz 17-18 lat.
- Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU). Informacje na temat szkód zdrowotnych i ryzykownych zachowań wynikających nawet z jednorazowego spożycia alkoholu.
- MindGenic AI. Badanie dotyczące odczuwania samotności oraz braku poczucia więzi wśród osób w grupie wiekowej 12-24 lata.
- The Lancet Public Health. Publikacja medyczna wskazująca na brak istnienia bezpiecznej dla zdrowia ilości alkoholu.
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). (2024). Raport podsumowujący globalny wpływ alkoholu na zdrowie publiczne, opracowany na podstawie danych z 2019 roku. W tekście odniesiono się również do ogólnego stanowiska WHO o braku bezpiecznej dawki alkoholu.
- Źródła internetowe: www.niebotak.pl – strona wskazana jako narzędzie do weryfikacji wiedzy za pomocą interaktywnych zadań.